Thomas Mann - Achtung, Europa!

Voor de Groene Amsterdammer (24 juli) schreef ik een stuk over Thomas Manns ‘Achtung, Europa!’(1938), een verzameling essays uit de periode 1933-1938. De boodschap van die essays: wie cultuur, democratie en het vrije woord verdedigt, moet strijdbaar zijn.

Mefisto van Klaus Mann

Voor de Groene Amsterdammer schreef ik een stuk over Mefisto (1936), de beroemde roman van Klaus Mann. Wanneer wordt het geweten overtroefd door het verlangen naar macht?

Gefascineerd door terroristen

Zeven jaar voor de 'rode herfst' van 1977 bedacht de Duitse tiener Timo de RAF. De schrijver die Timo bedacht won daarmee de Deutscher Buchpreis. Het is een van de meest originele boeken van de Duitse literatuur van de laatste decennia.

Voor de Groene Amsterdammer schreef ik over de roman Hoe een manisch-depressieve tiener in de zomer van 1969 de RAF bedacht. Je kunt het stuk hier lezen.

Duitsland. Portret van een natie

In de Groene Amsterdammer van deze week vind je mijn bespreking van Duitsland. Portret van een natie van Neil MacGregor, directeur van het British Museum.

De staat van het Duitse essay

Afgelopen donderdag sprak ik op de Jan Hanlo-Essayavond over de staat van het Duitse essay. Vanuit Rüdiger Safranski's essay Schiller als Philosoph vertelde ik over de nauwe verwevenheid tussen kunst en politiek in Duitsland. Je vindt mijn voordracht op de site van de Groene Amsterdammer.

Günter Grass (1927-2015)

Afgelopen maandag overleed de Duitse schrijver Günter Grass.
Voor De Groene schreef ik een in memoriam.

Misschien Esther in De Groene

In De Groene Amsterdammer van deze week vind je mijn bespreking van Katja Petrowskaja's Misschien Esther.

Max Frisch

In De Groene Amsterdammer van deze week vind je mijn bespreking van de heruitgave van Max Frisch' toneelstuk Andorra. Je vindt de bespreking ook op athenaeum.nl.

"Het gaat Frisch om een ogenschijnlijk vredige samenleving, die zich schuldig maakt door iemand niet tot de gemeenschap toe te laten en tot wanhoop te drijven. Het is een seculiere variatie op een bijbels thema: 'Gij zult u geen gesneden beeld, noch enige gelijkenis maken.' Bij Frisch gaat het om het beeld dat wij van anderen hebben - en het onbegrip en de uitsluiting die daardoor ontstaan. Dat thema is niet iets van de bühne, het ligt op straat. 'Ik word gek van die beelden op het journaal, die onthoofdingen, die IS-strijders', zei een vriendin laatst tegen me. 'Ik liep in mijn eigen buurt, zag een oudere Marokkaanse man met een baard. Hij kwam me tegemoet, het was 's ochtends vroeg. Hij keek me aan en wilde iets zeggen. Weet je wat hij zei? Hij zei: "Goedemorgen."' "

Vader en zoon in de DDR

In De Groene Amsterdammer van 4 september vind je mijn bespreking van de roman Die Lüge van de Duitse schrijver Uwe Kolbe.
Je kunt het stuk ook op Athenaeum.nl lezen.

Uwe Timm - De macht van begeerte

In het jongste nummer van De Groene vind je mijn recensie van Uwe Timms roman De macht van begeerte.

'De kemphaan tikt alleen met zijn naar een ander mannetje, maar verwondt het niet. Zo slaan ook de mannen in Uwe Timms roman De macht van begeerte met hun vuisten op elkaars borst, maar doen elkaar niet echt pijn. Ook al gaat de een met de vrouw van de ander naar bed.

In zijn roman Die Wahlverwandtschaften (1809) beschreef Goethe de emotionele en fysieke aantrekkingkracht tussen mensen als chemische stoffen. Het adellijke echtpaar Eduard en Charlotte krijgt bezoek van Otto en Ottilie, de nacht van Charlotte. Man en vrouw worden "kruiselings" verliefd: Eduard voelt zich aangetrokken tot Ottilie en Otto tot Charlotte. Het is een raadselachtige roman in Goethes werk. Raadselachtig, omdat hij veel vragen oproept. Hoe verhoudt de natuur zich tot de moraal? Handel je door wat de natuur je ingeeft, of uit eigen vrije wil? Volg je passie, of verstand? "Een werk even mondain als Duits", schreef Thomas Mann, "een wonderlijk ding van geslaagdheid en reinheid van compositie, van rijkdom aan betrekkingen, verbinding, geslotenheid". Ook in Uwe Timms roman De macht van begeerte (in het Duits verschenen als Vogelweide) gaat het om emotionele en fysieke aantrekkingskracht, om liefde en affaires. Goethe schreef: "De affiniteiten worden pas interessant als ze scheidingen teweeg brengen". Timm schrijft: "Het is de honger en de dorst van het lichaam naar het lichaam. Niet naar zomaar een lichaam, maar naar dat ene". En wat bij Goethe de chemie is, is bij Timm de ornithologie.'

Lees verder in De Groene Amsterdammer.

Brieven aan de bondskanselier

Op een bijeenkomst met schrijvers vroeg Willy Brandt eens wie hem bij gelegenheid met toespraken kon helpen. 'Ik, de schrik van veel burgers', zei Günter Grass later, 'was de enige die zijn vinger opstak'. Het was een begin van een vriendschap tussen twee Nobelprijswinnaars, verbonden door hun inzet voor een socialer en democratischer Duitsland.

Het zijn twee zwaargewichten. Günter Grass, de geëngageerde schrijver die in duizenden bladzijden – Die Blechtrommel, Katz und Maus, Ein weites Feld – een eigenzinnig beeld van de Bondsrepubliek schiep. En Willy Brandt, de bondskanselier die met één beeld – zijn Kniefall voor het monument van het joodse getto in Warschau – een ander Duitsand liet zien.

Hun briefwisseling - tegen de driehonderd briven van 1964 tot 1990, met een achtergrondessay, een register en talrijke afbeeldingen - geeft inzicht in het cultuurpolitieke debat in Duitsland in de jaren zestig en zeventig. Het gaat over West-Duitsland, de DDR, Amerika, Vietnam, Griekenland, studentenprotesten, het milieu, atoomenergie, Europa. Maar wat vooral indruk op me heeft gemaakt is de inzet van de twee mannen voor hun land, de inzet voor een beter, beschaafder en democratischer Duitsland.

Lees verder in De Groene Amsterdammer.

Naakt onder wolven

Bij de Groene Amsterdammer van deze week vind je de bijlage Herontdekte klassiekers.

Met Marilyn Monroe zoals je haar nog nooit zag, een Ode aan het onaffe van Christiaan Weijts, en mijn recensie van de Duitse roman Naakt onder wolven.

Ernst Toller

In de Groene Amsterdammer van deze week vind je mijn bespreking van Een jeugd in Duitsland, de autobiografie van de schrijver en revolutionair Ernst Toller.

De Groene Amsterdammer

Het onbekende oosten

Waarom is Herman Kochs Sommerhaus mit Swimmingpool een verkoopsucces in Duitsland, terwijl omgekeerd Nederlanders met geen stok aan de Duitse literatuur zijn te krijgen?

Jerker Spits

In geen ander land wordt zo veel Nederlandse literatuur gelezen als in Duitsland. Vanaf 1993 zijn Nederlandse schrijvers er populair. Dat jaar had de Frankfurter Buchmesse de Nederlandse literatuur als Schwerpunkt. Voor de boeken van Cees Nooteboom en Maarten ’t Hart is veel belangstelling. Ook Arnon Grunberg, Herman Koch en Marente de Moor liggen in hoge stapels in Duitse boekhandels. Hun boeken worden, vaak positief, in de Süddeutsche Zeitung en de Frankfurter Allgemeine besproken. Kochs Sommerhaus mit Swimmingpool, door de literaire kritiek geprezen als een ‘thriller met literaire meerwaarde’, is er als boek (hardcover en paperback), e-boek en luisterboek. ‘Uit Nederland komt niet alleen topvoetbal, maar ook toprealisme’, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Nederlandse uitgevers zijn daar blij mee; de Duitse markt is groot. Om met Elvis te spreken: 82.000.000 readers can’t be wrong.

Nederlandse schrijvers die in Duitsland op Lese-Tournee zijn, zijn vaak verrast door de bijzondere belangstelling, waardering en nieuwsgierigheid van het Duitse publiek. Arnon Grunberg, Cees Nooteboom, Jan Siebelink, Thomas Rosenboom, Gerbrand Bakker, Alex van Galen, Jan van Mersbergen, Ramsey Nasr, Hagar Peters, Tommy Wieringa: ze waren eerder dit jaar allemaal te gast op een literair festival in Darmstadt, met een niederländische Lyriknacht en een niederländische Kriminacht. Voor de Else Otten Übersetzerpreis, een tweejaarlijkse vertaalprijs voor de beste Nederlandse vertaling in het Duits, kon de jury een keuze maken uit 119 nieuwe vertalingen, vertaald door vijftig verschillende vertalers.

Omgekeerd is die belangstelling heel wat minder vanzelfsprekend. Wie een boekhandel van Selexyz binnenloopt, ziet misschien een enkel Duits boek op de tafels vertaalde literatuur. De vooruitblik in NRC Handelsblad op het komende literaire seizoen telde in de rubriek vertaalde fictie 55 titels, waaronder één jongere Duitse schrijver: Julia Franck. De krant schrijft dat de Duitse literatuur wordt ‘gedomineerd door stokoude schrijvers die een beetje vervelen’. Een Duitse recensent zal Grunberg niet zo snel meten aan Couperus. Maar als Trouw een aantal recente romans van onze oosterburen bespreekt, komt de krant tot de conclusie dat ‘Berlin Alexanderplatz van Alfred Döblin wel nooit (zal) worden overtroffen’. Dat is een boek uit 1928.

Natuurlijk, de Nederlandse literatuur heeft kwaliteit. Maar dat kun je de Duitse literatuur ook niet ontzeggen. Er is dus meer aan de hand.

 

Lees verder in De Groene Amsterdammer van deze week.