Een avond over Thomas Mann

Thomas Mann (1875-1955) is een van de grootste schrijvers van de Europese literatuur. In Duitsland krijgt hij dit jaar veel aandacht: het is zijn honderdvijftigste geboortejaar.

Op 3 december is er een mooie avond over de schrijver in Den Haag. In mijn lezing 'Thomas Mann: Van koopmanszoon tot wereldburger' ga ik in op het leven van Thomas Mann, zijn romans en politieke essays. Hoe kijken we vandaag naar Thomas Mann? Daarna volgt een close reading met het publiek van passages uit Manns werk door docent en onderwijsexpert Trixie Hölsgens van het Duitsland Instituut Amsterdam! Wees welkom!

Voertaal: Nederlands

Toegang: gratis na aanmelding

Aanmelding via: secretariaat@genootschapnld.nl

 

woensdag 3 december 2025 | 19:00 uur

Deutsche Internationale Schule, Van Bleiswijkstraat 125, Den Haag

Lezing over Thomas Mann

Zondag 21 september ben ik te gast in de Elfde Litteraire Salon Lochem. In de lezing 'Thomas Mann. Van koopmanszoon tot wereldburger' ga ik in op het leven van Thomas Mann, zijn romans en zijn werk.

Thomas Mann - Achtung, Europa!

Voor de Groene Amsterdammer (24 juli) schreef ik een stuk over Thomas Manns ‘Achtung, Europa!’(1938), een verzameling essays uit de periode 1933-1938. De boodschap van die essays: wie cultuur, democratie en het vrije woord verdedigt, moet strijdbaar zijn.

De familie Mann blijft verbazen

Over de schrijvende familie Mann, vooral over de Nobelprijswinnaar en 'tovenaar' Thomas Mann (1875-1955), zijn veel boeken geschreven. Kan een nieuw boek nog verrassen? Tilmann Lahme bewijst van wel. Voor De familie Mann. Geschiedenis van een gezin maakte hij gebruik van nog ongepubliceerde briefwisselingen uit de familie. Je volgt de familie van 1922 tot 2012: negentig jaar literaire geschiedenis, levendig verteld.

Mijn recensie van De familie Mann kun je lezen op athenaeum.nl. Je kunt het boek gemakkelijk via de website bestellen.

Thomas Mann - Betrachtungen eines Unpolitischen

Op het Duitse literaturkritik.de vind je mijn bespreking Der literarische Hindenburg, over het proefschrift van de Duitse germanist Sebastian Hansen.
Hansen beschrijft de politieke ontvangst van het werk van Thomas Mann gedurende de Eerste Wereldoorlog en in de Republiek van Weimar. Hij gaat in op het beeld van Thomas Mann onder politiek journalisten, medewerkers van ministeries en ambassadeurs in de periode 1914 tot 1933.

Literaturkritik.de

De nieuwe uitgave van literaturkritik.de is verschenen. Daarin veel aandacht voor het 200^e geboortejaar van zowel Richard Wagner als Sören Kierkegaard. Ook vind je een bespreking van de Duitse vertaling van Gerbrand Bakkers roman De Omweg. Volgens recensent Anna Laqua zit de kracht van Bakker vooral in de “klare Schönheit und Präzision seiner Sprache”.

In deze uitgave staan twee besprekingen van deze Nederlandse germanist:
Der Sündenfalldes Intellektuellen. Over Thomas Mann en het fascisme.
Ein Attentat mit Folgen. Over Duitse filosofen tussen het keizerrijk en het nationaalsocialisme.

Thomas Mann over Richard Wagner

“Der Gipfel der Romantik”, de top van de romantiek, noemde Thomas Mann het Vorspiel uit Richard Wagners opera Lohengrin.
Over Thomas Mann en zijn liefde voor muziek is een prachtig boek verschenen, van de germanist Hans Rudolf Vaget: Seelenzauber. Thomas Mann und die Musik.

 

Thomas Mann

Over hoe Thomas Mann zich ontwikkelde van een tegenstander van de democratie tot een sociaal bewogen humanist.
Over hoe hij oorlog aanvankelijk prees als een "reiniging", en vanaf De Toverberg afstand nam van dat soort duistere opvattingen.
Je leest er meer over in mijn bespreking  - in het Duits - van een nieuw boek over Thomas Mann.

De Toverberg

De Toverberg (1924) brengt de Europese elite in beeld aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, de donderslag waarmee de roman eindigt. Voor Thomas Mann vormde deze lijvige roman, begonnen na een bezoek aan zijn vrouw Katia die kuurde in Davos, de terugkeer naar de literatuur. De terugkeer ook, na een tijd van politieke essays, naar de liefde en het lichaam.

Lees mijn recensie van de nieuwe Nederlandse vertaling van Thomas Manns roman op athenaeum.nl.

Nabokov en Mann

Nabokov rekende Thomas Manns werk tot “thematische troep ofwel wat door sommigen wordt aangeduid als ideeënliteratuur (…) die in enorme blokken gips voorzichtig van tijdperk naar tijdperk wordt overgebracht”. Wat je bij het lezen van De Toverberg opvalt, is juist de rijke, zintuiglijke stijl van Thomas Mann: in de sfeervolle herinnering aan de jeugd van Hans Castorp, in het gloedvolle verlangen naar de geheimzinnige Russische schone Klavdia Chauchat, in de liefdevolle ironie waarmee Thomas Mann zijn figuren beschrijft. Een voorbeeld daarvan is het hoofdstuk Afgeslagen aanval. Dat gaat over Hans Castorps oom, de gedisciplineerde consul James Tienappel. Die is vastberaden vertrokken en wil zijn neef zo snel mogelijk terug naar het laagland halen. Maar op de Toverberg verliest hij al snel zijn evenwicht:

(…) op zondagavond, na het souper, in de hal, had de consul, dankzij een gedecolleteerde, met pailletten versierde zwarte japon die ze droeg, de ontdekking gedaan dat mevrouw Redisch borsten bezat, matblanke, stevig samengeperste vrouwenborsten waarvan de gleuf tamelijk ver zichtbaar was geweest, en deze ontdekking had de rijpe en keurige man tot in het diepst van zijn ziel aangegrepen en in vervoering gebracht, alsof het hier om een volledig nieuwe, onvermoede en ongehoorde ontdekking ging.”

James Tienappel is echter genoeg bij zinnen om te doen wat Hans Castorp naliet: hij kiest het hazenpad en is op een ochtend in alle vroegte vertrokken naar Noord-Duitsland.

Thomas en Heinrich Mann

De broers waren tegenpolen. Thomas schreef in zijn jeugd schuchtere gedichten over jongens op wie hij verliefd was, Heinrich had daar wel een recept voor ('een stevige slaapkuur met een hartstochtelijke, nog niet al te zeer aangevreten meid - dat zal hem genezen'). Thomas was een gentleman en dandy, die vooral een esthetisch standpunt innam. Heinrich was al vroeg een geëngageerd schrijver, die vond dat literatuur de maatschappij moest verbeteren. Thomas was de afstandelijke beschouwer, die huisbezoek met een verrekijker nakeek om gelaatstrekken en motoriek te bestuderen. Heinrich dook graag onder in het schemerbestaan van nachtclubs, bars en prostituees.

Meer weten over de Duitse schrijvers Thomas en Heinrich Mann?

Lees dan mijn recensie van een nieuwe biografie.

  

Thomas Mann

Het laatste deel van de wetenschappelijke Thomas-Mann-Studien gaat over religie in het werk van de schrijver (Der ungläubige Thomas. Zur Religion in Thomas Manns Romanen, Frankfurt am Main 2012).

Mijn bespreking van deze studie is te lezen op literaturkritik.de, het grootste recensieforum voor literatuur en literatuurwetenschap in Duitsland.

Thomas Mann en de Nobelprijs

Wat kocht Thomas Mann van zijn Nobelprijs (200.000 Reichsmark)?
Een Buick. Een Fiat Limousine. Een grammofoon.
En veel platen van Wagner.

Visconti

Vanavond zendt ARTE de film Il Gattopardo van Luchino Visconti uit.
Hieronder een korte documentaire over deze Italiaanse regisseur. De beelden beginnen met een Visconti die om acht uur 's ochtends door Venetië vaart. Het is de eerste dag van de verfilming van Thomas Manns novelle De dood in Venetië.

Buddenbrookhaus uitgebreid

Het Buddenbrookhaus in Lübeck wordt opgeknapt en uitgebreid.

Het huis was de locatie voor Thomas Manns roman Buddenbrooks. In die roman schildert de Duitse schrijver verval en ondergang van een koopmansfamilie. Het huis is een van de bekendste literaire musea van Duitsland en trekt jaarlijks 60.000 bezoekers.

Thomas Mann en Lübeck
Thomas Mann verliet Lübeck in 1896 en woonde achtereenvolgens in Italië, München, Californië en Zwitserland. In zijn essay Lübeck als geistige Lebensform schreef hij dat Lübeck "von Anfang bis zu Ende in meiner ganzen Schriftstellerei zu finden ist, sie entscheidend bestimmt und beherrscht”.

Klassikerpflege in Duitsland
Door aankoop van het aangrenzende pand wordt de tentoonstellingsruimte van het Buddenbrookhaus twee keer zo groot. Het Buddenbrookhaus kent permanente tentoonstellingen over de familie Mann en de roman Buddenbrooks (1901). Lübeck kent naast het Buddenbrookhaus een Willy-Brandt- en een Günther-Grass-Haus. Ook het Literaturarchiv in München wordt uitgebreid en krijgt de mogelijkheid een permanente tentoonstelling te organiseren. Het Literaturarchiv beheert de literaire nalatenschap van Klaus en Erika Mann.

Brede belangstelling
De belangstelling voor de familie Mann blijft in Duitsland onverminderd groot. De literatuurcriticus Heinrich Breloer stelde een driedelige televisieserie samen en vertaalde Buddenbrooks in 2008 naar het witte doek: een kostuumdrama waarin computeranimaties het oude Lübeck tot leven brengen.

Thomas Mann en de sint-vitusdans

Voor veel Duitse schrijvers aan het begin van de twintigste eeuw was de Duitse Kultur ver verheven boven de Westerse Zivilisation. Engeland was het land van handelaren, Frankrijk van debatterende democraten, Duitsland was het land van dichters en denkers. Het land mocht economisch en politiek laat tot bloei gekomen zijn; het had één ding voor op alle andere naties: zijn cultuur, die diepzinniger, woester en ontembaarder was.

Thomas Mann behoorde tot de schrijvers die de tegenstelling tussen Kultur en Zivilisation omarmden. ‘Kultur is geslotenheid, stijl, vorm, houding, smaak. Cultuur kan orakel, magie, pederastie, Vitzliputzli, mensenoffers, orgiastische cultvormen, sint-vitusdans, inquisitie, autodafe, heksenprocessen, gifmoord en de meest bonte gruweldaden omvatten. Civilisatie echter is verstand, verlichting, verzachting, beschaving, scepticisme, ontbinding.’

Kultur kon dus ook best barbaars zijn. Door de opkomst van de nazi’s veranderden Manns gedachten. Kultur en Zivilisation werden beide een remedie tegen de Barbarei. Over die ontwikkeling in Manns werk heeft de Zwitserse germanist Philipp Gut een boeiende studie geschreven. Thomas Manns Idee einer deutschen Kultur is een bewerking van Guts proefschrift uit 2006. Het geeft niet alleen een goed beeld van Thomas Mann, maar ook van de Duitse politiek en cultuur in de twintigste eeuw, waarvan de schrijver een voornaam exponent was.