De Groene Amsterdammer

Het onbekende oosten

Waarom is Herman Kochs Sommerhaus mit Swimmingpool een verkoopsucces in Duitsland, terwijl omgekeerd Nederlanders met geen stok aan de Duitse literatuur zijn te krijgen?

Jerker Spits

In geen ander land wordt zo veel Nederlandse literatuur gelezen als in Duitsland. Vanaf 1993 zijn Nederlandse schrijvers er populair. Dat jaar had de Frankfurter Buchmesse de Nederlandse literatuur als Schwerpunkt. Voor de boeken van Cees Nooteboom en Maarten ’t Hart is veel belangstelling. Ook Arnon Grunberg, Herman Koch en Marente de Moor liggen in hoge stapels in Duitse boekhandels. Hun boeken worden, vaak positief, in de Süddeutsche Zeitung en de Frankfurter Allgemeine besproken. Kochs Sommerhaus mit Swimmingpool, door de literaire kritiek geprezen als een ‘thriller met literaire meerwaarde’, is er als boek (hardcover en paperback), e-boek en luisterboek. ‘Uit Nederland komt niet alleen topvoetbal, maar ook toprealisme’, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Nederlandse uitgevers zijn daar blij mee; de Duitse markt is groot. Om met Elvis te spreken: 82.000.000 readers can’t be wrong.

Nederlandse schrijvers die in Duitsland op Lese-Tournee zijn, zijn vaak verrast door de bijzondere belangstelling, waardering en nieuwsgierigheid van het Duitse publiek. Arnon Grunberg, Cees Nooteboom, Jan Siebelink, Thomas Rosenboom, Gerbrand Bakker, Alex van Galen, Jan van Mersbergen, Ramsey Nasr, Hagar Peters, Tommy Wieringa: ze waren eerder dit jaar allemaal te gast op een literair festival in Darmstadt, met een niederländische Lyriknacht en een niederländische Kriminacht. Voor de Else Otten Übersetzerpreis, een tweejaarlijkse vertaalprijs voor de beste Nederlandse vertaling in het Duits, kon de jury een keuze maken uit 119 nieuwe vertalingen, vertaald door vijftig verschillende vertalers.

Omgekeerd is die belangstelling heel wat minder vanzelfsprekend. Wie een boekhandel van Selexyz binnenloopt, ziet misschien een enkel Duits boek op de tafels vertaalde literatuur. De vooruitblik in NRC Handelsblad op het komende literaire seizoen telde in de rubriek vertaalde fictie 55 titels, waaronder één jongere Duitse schrijver: Julia Franck. De krant schrijft dat de Duitse literatuur wordt ‘gedomineerd door stokoude schrijvers die een beetje vervelen’. Een Duitse recensent zal Grunberg niet zo snel meten aan Couperus. Maar als Trouw een aantal recente romans van onze oosterburen bespreekt, komt de krant tot de conclusie dat ‘Berlin Alexanderplatz van Alfred Döblin wel nooit (zal) worden overtroffen’. Dat is een boek uit 1928.

Natuurlijk, de Nederlandse literatuur heeft kwaliteit. Maar dat kun je de Duitse literatuur ook niet ontzeggen. Er is dus meer aan de hand.

 

Lees verder in De Groene Amsterdammer van deze week.

 

 

 

Schiller en Nederland

Op literaturkritik.de vind je mijn bespreking van een boek over Friedrich Schiller en Nederland. Friedrich Schiller was samen met Goethe de grote schrijver van de klassieke periode in de Duitse literatuur, de Weimarer Klassik.

Over Nederland was Schiller, anders dan zijn tijdgenoten, opvallend positief. Veel aandacht gaat bij hem uit naar de strijd voor vrijheid, naar de protesten tegen de Spaanse overheersing. Het gaat over Spaanse vorsten en Nederlandse verzet, over katholieken en ketters, over geweten en geweld.

Bij tijdgenoten had de bewondering voor de Hollandse Gouden Eeuw al lang plaatsgemaakt voor een negatiever beeld. Kant zag de Nederlander als "een zeer flegmatieke Duitser". De trekschuit, die langzaam door het vlakke landschap gleed, stond model voor het Nederlandse flegma. Het land, dat in de Gouden Eeuw grootheden als Rembrandt en Vermeer had voortgebracht, was week en slap geworden.

Interview met vertaalster José Rijnaarts

Een mooi interview met vertaalster José Rijnaarts op athenaeum.nl. Ze vertelt over de Duitse schrijver Eugen Ruge, over de geraffineerde cliffhangers in zijn bekroonde roman In tijden van afnemend licht, en over het Duits, dat veel kwistiger is met komma’s.

Een literaire Leaving Las Vegas

De Oostenrijks-Hongaarse schrijver Joseph Roth (1894-1934) mag John Coetzee, Arnon Grunberg en Claudio Magris tot zijn bewonderaars rekenen. Zijn De legende van de heilige drinker verschijnt medio september opnieuw in een Nederlandse vertaling, met fraaie illustraties van Bert Dekker. Het boek is een toonbeeld van Roths trefzekere stijl en van zijn oog voor de noden van mensen die het allemaal niet meezit.

Lees meer over dit boek. Op athenaeum.nl vind je mijn bespreking.

Ferdinand von Schirach

 ‘Collini hield pas op toen de hak van zijn schoen afbrak.’ Gruwelijk, en kil, in een sobere, strenge stijl gesteld, met een effectieve a-assonantie. De patholoog-anatoom kan het aantal trappen later niet reconstrueren, maar de vermoorde man is een Duits industrieel, en drager van het Bundesverdienstkreuz. De locatie is de ‘Brandenburg Suite’, de kamer van een luxe Berlijns hotel met uitzicht op de Brandenburger Tor.

Lees mijn recensie van Der Fall Collini/ De zaak-Collini van Duitslands meest succesvolle thrillerschrijver Ferdinand von Schirach op athenaeum.nl.

Thomas en Heinrich Mann

De broers waren tegenpolen. Thomas schreef in zijn jeugd schuchtere gedichten over jongens op wie hij verliefd was, Heinrich had daar wel een recept voor ('een stevige slaapkuur met een hartstochtelijke, nog niet al te zeer aangevreten meid - dat zal hem genezen'). Thomas was een gentleman en dandy, die vooral een esthetisch standpunt innam. Heinrich was al vroeg een geëngageerd schrijver, die vond dat literatuur de maatschappij moest verbeteren. Thomas was de afstandelijke beschouwer, die huisbezoek met een verrekijker nakeek om gelaatstrekken en motoriek te bestuderen. Heinrich dook graag onder in het schemerbestaan van nachtclubs, bars en prostituees.

Meer weten over de Duitse schrijvers Thomas en Heinrich Mann?

Lees dan mijn recensie van een nieuwe biografie.

  

Feit en fictie

In het augustus-nummer van literaturkritik.de is mijn recensie verschenen van de studie Autobiographie und Autofiktion. Dat boek gaat over autobiografische teksten van de schrijvers Friedrich Dürrenmatt (foto) en Carl Zuckmayer.

Over het beschrijven van je eigen leven schreef Dürrenmatt: "Hoe ouder je wordt, des te sterker wordt de wens om de balans op te maken. Terwijl het verdampt, wil je het vormgeven, terwijl je het vorm geeft, vervals je het."