Thomas Mann

Over hoe Thomas Mann zich ontwikkelde van een tegenstander van de democratie tot een sociaal bewogen humanist.
Over hoe hij oorlog aanvankelijk prees als een "reiniging", en vanaf De Toverberg afstand nam van dat soort duistere opvattingen.
Je leest er meer over in mijn bespreking  - in het Duits - van een nieuw boek over Thomas Mann.

Andere Welten

Meer weten over Duitse literatuur? Dan kun je vanaf 7 februari de avondcursus Andere Welten. Erfahrungen des Fremden aan de Universiteit Utrecht bezoeken. Met lezingen over Uwe Timm, Heinrich von Kleist en Thomas Mann. Zelf geef ik - het duurt nog even - op 6 juni een lezing over de jonge, succesvolle Duitse schrijver Daniel Kehlmann.

Daniel Kehlmann en de Zuid-Amerikaanse literatuur

„Romane als große Träume, in denen alles möglich ist“, so bezeichnete Daniel Kehlmann den Einfluss der lateinamerikanischen Literatur auf sein Werk. Wiederholt hat Kehlmann ein Plädoyer für Literatur gehalten, die wie der lateinamerikanische realismo magico Grenzen zwischen Wachen und Traum durchlässig macht.

De Duitse schrijver Daniel Kehlmann laat zich door Latijn-Amerikaanse schrijvers als Marquez en Vargas Llosa inspireren. Sterker dan door het realisme in de naoorlogse Duitse literatuur.

Lees meer over Daniel Kehlmann in mijn recensie op literaturkritik.de.

De toekomst van Suhrkamp

De toonaangevende Duitse uitgeverij Suhrkamp dreigt door een rechtszaak uiteen te vallen. De zakenman en uitgever Hans Barlach, die 39% van de aandelen bezit, wil Suhrkamp overnemen van Ulla Berkéwicz. Zij bezit 61% van de aandelen. Berkéwitz vroeg in december Bernd Neumann, de Duitse minister van cultuur en media, om steun. Zijn bemiddelingspoging is op niets uitgelopen.

De auteurs van Suhrkamp, onder wie Hans Magnus Enzensberger, Peter Handke en Uwe Tellkamp, hebben hun steun aan Berkéwicz betuigd. Handke noemt haar tegenstrever Barlach zelfs "fundamenteel boosaardig" en "een demon". Maar ook mevrouw Berkéwicz is geen engel. Ze is door de rechter gesommeerd bijna 300.000 euro aan haar eigen uitgeverij terug te betalen. Dit geld gebruikte ze gedeeltelijk om haar Berlijnse villa in te richten. Ook zou Berkéwicz, weduwe van de beroemde Duitse uitgever Siegfried Unseld, hebben verzuimd Barlach als medeaandeelhouder op de hoogte te houden van belangrijke financiële besluiten.

Intussen heeft een grote groep wetenschappers, onder wie Jürgen Habermas, opgeroepen het geschil in der minne te schikken. Zij zijn bezorgd “dat het bestaan van het belangrijkste forum voor kritische sociale en geesteswetenschap in Duitsland afhankelijk is van een rechtszaak, waarin twee partijen hun conflicten met middelen proberen op te lossen, die daarvoor ongeschikt zijn”. Volgens literair criticus Marcel Reich-Ranicki zou het verdwijnen van Suhrkamp “geen groot verlies” zijn. Het is de vraag of Reich-Ranicki niet vooringenomen is. Hij vertrok in 2008 met ruzie bij Suhrkamp.

De Toverberg

De Toverberg (1924) brengt de Europese elite in beeld aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, de donderslag waarmee de roman eindigt. Voor Thomas Mann vormde deze lijvige roman, begonnen na een bezoek aan zijn vrouw Katia die kuurde in Davos, de terugkeer naar de literatuur. De terugkeer ook, na een tijd van politieke essays, naar de liefde en het lichaam.

Lees mijn recensie van de nieuwe Nederlandse vertaling van Thomas Manns roman op athenaeum.nl.

Nabokov en Mann

Nabokov rekende Thomas Manns werk tot “thematische troep ofwel wat door sommigen wordt aangeduid als ideeënliteratuur (…) die in enorme blokken gips voorzichtig van tijdperk naar tijdperk wordt overgebracht”. Wat je bij het lezen van De Toverberg opvalt, is juist de rijke, zintuiglijke stijl van Thomas Mann: in de sfeervolle herinnering aan de jeugd van Hans Castorp, in het gloedvolle verlangen naar de geheimzinnige Russische schone Klavdia Chauchat, in de liefdevolle ironie waarmee Thomas Mann zijn figuren beschrijft. Een voorbeeld daarvan is het hoofdstuk Afgeslagen aanval. Dat gaat over Hans Castorps oom, de gedisciplineerde consul James Tienappel. Die is vastberaden vertrokken en wil zijn neef zo snel mogelijk terug naar het laagland halen. Maar op de Toverberg verliest hij al snel zijn evenwicht:

(…) op zondagavond, na het souper, in de hal, had de consul, dankzij een gedecolleteerde, met pailletten versierde zwarte japon die ze droeg, de ontdekking gedaan dat mevrouw Redisch borsten bezat, matblanke, stevig samengeperste vrouwenborsten waarvan de gleuf tamelijk ver zichtbaar was geweest, en deze ontdekking had de rijpe en keurige man tot in het diepst van zijn ziel aangegrepen en in vervoering gebracht, alsof het hier om een volledig nieuwe, onvermoede en ongehoorde ontdekking ging.”

James Tienappel is echter genoeg bij zinnen om te doen wat Hans Castorp naliet: hij kiest het hazenpad en is op een ochtend in alle vroegte vertrokken naar Noord-Duitsland.

De Groene Amsterdammer

Het onbekende oosten

Waarom is Herman Kochs Sommerhaus mit Swimmingpool een verkoopsucces in Duitsland, terwijl omgekeerd Nederlanders met geen stok aan de Duitse literatuur zijn te krijgen?

Jerker Spits

In geen ander land wordt zo veel Nederlandse literatuur gelezen als in Duitsland. Vanaf 1993 zijn Nederlandse schrijvers er populair. Dat jaar had de Frankfurter Buchmesse de Nederlandse literatuur als Schwerpunkt. Voor de boeken van Cees Nooteboom en Maarten ’t Hart is veel belangstelling. Ook Arnon Grunberg, Herman Koch en Marente de Moor liggen in hoge stapels in Duitse boekhandels. Hun boeken worden, vaak positief, in de Süddeutsche Zeitung en de Frankfurter Allgemeine besproken. Kochs Sommerhaus mit Swimmingpool, door de literaire kritiek geprezen als een ‘thriller met literaire meerwaarde’, is er als boek (hardcover en paperback), e-boek en luisterboek. ‘Uit Nederland komt niet alleen topvoetbal, maar ook toprealisme’, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Nederlandse uitgevers zijn daar blij mee; de Duitse markt is groot. Om met Elvis te spreken: 82.000.000 readers can’t be wrong.

Nederlandse schrijvers die in Duitsland op Lese-Tournee zijn, zijn vaak verrast door de bijzondere belangstelling, waardering en nieuwsgierigheid van het Duitse publiek. Arnon Grunberg, Cees Nooteboom, Jan Siebelink, Thomas Rosenboom, Gerbrand Bakker, Alex van Galen, Jan van Mersbergen, Ramsey Nasr, Hagar Peters, Tommy Wieringa: ze waren eerder dit jaar allemaal te gast op een literair festival in Darmstadt, met een niederländische Lyriknacht en een niederländische Kriminacht. Voor de Else Otten Übersetzerpreis, een tweejaarlijkse vertaalprijs voor de beste Nederlandse vertaling in het Duits, kon de jury een keuze maken uit 119 nieuwe vertalingen, vertaald door vijftig verschillende vertalers.

Omgekeerd is die belangstelling heel wat minder vanzelfsprekend. Wie een boekhandel van Selexyz binnenloopt, ziet misschien een enkel Duits boek op de tafels vertaalde literatuur. De vooruitblik in NRC Handelsblad op het komende literaire seizoen telde in de rubriek vertaalde fictie 55 titels, waaronder één jongere Duitse schrijver: Julia Franck. De krant schrijft dat de Duitse literatuur wordt ‘gedomineerd door stokoude schrijvers die een beetje vervelen’. Een Duitse recensent zal Grunberg niet zo snel meten aan Couperus. Maar als Trouw een aantal recente romans van onze oosterburen bespreekt, komt de krant tot de conclusie dat ‘Berlin Alexanderplatz van Alfred Döblin wel nooit (zal) worden overtroffen’. Dat is een boek uit 1928.

Natuurlijk, de Nederlandse literatuur heeft kwaliteit. Maar dat kun je de Duitse literatuur ook niet ontzeggen. Er is dus meer aan de hand.

 

Lees verder in De Groene Amsterdammer van deze week.